Tổng thống Donald Trump tuyên bố rằng nhà chế tạo hàng không vũ trụ Canada Bombardier Inc. phải thiết lập cơ sở sản xuất trên đất Mỹ nếu muốn tiếp tục bán máy bay cho khách hàng ở Hoa Kỳ.

Tuyên bố này, được đưa ra vào ngày 7 tháng 9 năm 2026, đánh dấu một bước leo thang khác trong căng thẳng thương mại giữa Washington và Ottawa.

Trump đã làm rõ quan điểm của mình trong một bài đăng trên Truth Social, chỉ đích danh hãng chế tạo đặt tại Montreal và đặt yêu cầu này trong khuôn khổ chương trình phục hồi sản xuất rộng hơn của ông.

“Bombardier của Canada đang làm ăn lớn ở Hoa Kỳ. Vì vậy, họ phải sản xuất máy bay của mình ở đây, hoặc phải trả một khoản thuế quan rất lớn, có lẽ đủ để khiến việc bán hàng ở Hoa Kỳ trở nên không kinh tế.”

Tổng thống liên kết lời tối hậu thư này với chiến lược áp thuế của ông, gợi ý rằng các mức thuế đối với máy bay của Bombardier có thể lên tới mức khiến công ty không thể cạnh tranh tại thị trường Mỹ.

Ông không nêu cụ thể mức thuế mà ông đang cân nhắc, cũng như không đưa ra khung thời gian để Bombardier tuân thủ.

{{AD}}

Hiện diện của Bombardier tại Hoa Kỳ

Bombardier đã có mặt đáng kể tại Hoa Kỳ. Công ty điều hành các trung tâm dịch vụ trên nhiều bang và tuyển dụng hàng nghìn nhân viên người Mỹ trong các hoạt động bảo trì, bán hàng và hỗ trợ.

Tuy nhiên, công đoạn lắp ráp cuối cùng các tàu bay thương mại hạng doanh nhân của hãng, bao gồm các dòng chủ lực Global và Challenger, chủ yếu diễn ra ở Canada.

Hoa Kỳ là thị trường đơn lẻ lớn nhất của Bombardier. Khách hàng Mỹ chiếm tỷ lệ đáng kể trong số các giao nhận máy bay doanh nhân của công ty, khiến lời đe dọa của Trump có ý nghĩa quan trọng đối với nguồn doanh thu của nhà sản xuất này.

Bombardier báo cáo doanh thu khoảng $8.7 billion trong năm 2024, với một phần đáng kể liên quan đến các giao dịch tại Hoa Kỳ.

Tại thời điểm bài báo được xuất bản, Bombardier chưa đưa ra phản hồi chính thức về tuyên bố của Trump. Các lãnh đạo công ty trước đây từng nhấn mạnh đóng góp của họ cho nền kinh tế Mỹ thông qua quan hệ với nhà cung cấp và các hoạt động dịch vụ, cho rằng hoạt động kinh doanh này hỗ trợ việc làm ở cả hai phía biên giới.

Phản ứng của thị trường

Những bình luận của tổng thống khiến cổ phiếu Bombardier giảm trong phiên giao dịch trên Sở Giao dịch Chứng khoán Toronto.

Nhà đầu tư phản ứng nhanh trước sự bất định do khả năng áp thuế mang lại, vì công ty có mức độ tiếp xúc lớn với khách hàng người Mỹ.

Các nhà phân tích lưu ý rằng bất kỳ động thái nào nhằm áp thuế trừng phạt đối với máy bay sản xuất tại Canada sẽ buộc Bombardier phải xem xét lại chiến lược sản xuất, có thể đòi hỏi hàng tỷ đôla chi cho xây dựng hoặc mua lại năng lực sản xuất tại Hoa Kỳ.

Việc thiết lập một dây chuyền lắp ráp hoàn chỉnh ở Hoa Kỳ sẽ đặt ra nhiều thách thức lớn. Sản xuất hàng không đòi hỏi cơ sở vật chất chuyên dụng, lực lượng lao động được cấp chứng nhận và chuỗi cung ứng tích hợp mất nhiều năm để phát triển.

Mọi việc di dời sản xuất cũng sẽ đặt ra câu hỏi về các thỏa thuận lao động hiện có tại Quebec, nơi Bombardier có nền tảng sâu rộng.

{{REC}}

Căng thẳng thương mại rộng hơn

Lời tối hậu thư dành cho Bombardier nằm trong khuôn khổ các động thái thương mại rộng hơn của chính quyền Trump nhắm vào Canada.

Nhà Trắng đã áp đặt hoặc đe dọa áp thuế đối với thép, nhôm, gỗ và các sản phẩm sữa của Canada, làm căng thẳng quan hệ giữa hai nước láng giềng Bắc Mỹ.

Chính phủ Thủ tướng Mark Carney đã phản ứng mạnh mẽ trước một số biện pháp này, dù các cuộc đàm phán chỉ đạt được tiến triển hạn chế.

Ngành hàng không vũ trụ từ lâu là một trong những lĩnh vực liên kết chặt chẽ nhất trong nền kinh tế Bắc Mỹ, với các bộ phận, cụm phụ và máy bay hoàn chỉnh di chuyển qua biên giới theo các khung thương mại lâu đời.

Việc Trump nhắm vào Bombardier cho thấy ngay cả những ngành có chuỗi cung ứng gắn kết sâu cũng không được miễn khỏi chiến lược đưa sản xuất về nước của ông.

Động thái này cũng gợi nhớ một tranh chấp trước đó trong nhiệm kỳ đầu của Trump, khi Boeing đệ đơn khiếu nại thương mại chống lại Bombardier về việc bán máy bay C Series cho Delta Air Lines.

Vụ việc đó dẫn tới các khoản thuế sơ bộ gần 300% trước khi Ủy ban Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ cuối cùng phán quyết có lợi cho Bombardier vào năm 2018.

Chương trình C Series sau đó được bán cho Airbus và đổi tên thành A220, với công đoạn lắp ráp cuối cùng hiện được tiến hành tại cơ sở của Airbus ở Mobile, Alabama.

Tác động đối với ngành hàng không vũ trụ

Các nhà quan sát ngành chỉ ra rằng trọng tâm hiện tại của Bombardier vào hàng không doanh nhân đặt công ty vào vị thế cạnh tranh trực tiếp với các nhà sản xuất Mỹ như Gulfstream, Textron và Cessna.

Một chế độ thuế làm tăng giá máy bay Bombardier sẽ có lợi cho các đối thủ nội địa này, có khả năng chuyển dịch thị phần trong phân khúc máy bay doanh nhân.

Đối với các bộ phận bay doanh nghiệp và khách hàng tư nhân, sự bất định làm phức tạp quyết định mua những chiếc máy bay thường có giá trên $50 million.

Lịch giao hàng cho Global 7500 của Bombardier, một trong những máy bay doanh nhân có tầm bay xa nhất trên thị trường, kéo dài nhiều năm, khiến khách hàng khó lên kế hoạch xoay xở trước khả năng áp thuế.

Các quan chức Canada chưa chính thức phản hồi công khai về bình luận cụ thể của Trump về Bombardier.

Tuy nhiên, Ottawa trước đây đã cho biết sẽ bảo vệ các ngành công nghiệp Canada trước những động thái thương mại của Mỹ mà họ cho là không chính đáng.

Mọi biện pháp trả đũa từ Canada có thể làm thêm phần bất ổn cho mối quan hệ song phương.

{{AD}}

Diễn biến tiếp theo

Câu hỏi trước mắt là liệu tuyên bố của Trump có phản ánh một hướng chính sách cứng rắn hay chỉ là vị thế mở để đàm phán.

Chính quyền của ông thường dùng các thông báo trên mạng xã hội để gây sức ép lên công ty và chính phủ nước ngoài, có khi tiến tới hành động chính thức và có khi nới lỏng quan điểm sau các cuộc đàm phán.

Bombardier đang đối mặt với những lựa chọn khó khăn trong vài tuần tới. Công ty phải cân nhắc chi phí thiết lập sản xuất tại Hoa Kỳ so với rủi ro mất quyền tiếp cận thị trường quan trọng nhất của mình.

Các nhà điều hành cũng sẽ cần xem xét quyết định nào ảnh hưởng tới quan hệ với người lao động Canada, các bên liên quan chính phủ và khách hàng lâu dài ra sao.

Hiện tại, ngành hàng không vũ trụ đang theo dõi sát sao khi một chương mới mở ra trong quá trình tái cân bằng quan hệ thương mại giữa Hoa Kỳ và Canada.